ถ้าพูดถึงสมุนไพรคนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงส่วน ของพืชที่นำมาใช้เป็นยารักษาโรค แต่ในความเป็นจริงคือส่วนประกอบที่ได้จาก พืช สัตว์ และแร่ธาตุต่าง ๆ ก็เป็นสมุนไพรแทบทั้งสิ้น แต่สมุนไพรที่ได้จาก ผัก ผลไม้ ธัญพืช คนมักใช้กินเป็นอาหารในชีวิตประจำวัน เพราะเป็นแหล่งโปรตีน วิตามินและแร่ธาตุรวมทั้งสารอื่น ๆ ซึ่งล้วนแต่มีความจำเป็นต่อร่างกายที่จะนำไปสู่สุขภาพที่ดี

ปัจจุบันนี้เครื่องดื่มประเภทน้ำสมุนไพรได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ไม่ว่าที่บ้าน โรงเรียน งานเลี้ยง ซึ่งน้ำ สมุนไพรเหล่านี้ได้จากการนำส่วนประกอบต่าง ๆ ของพืช ได้แก่ ผลไม้ ผัก/ธัญพืชต่ง ๆ นำมาแปรรูปให้ตรงกับความต้องการของเรา เช่น ผัก ผลไม้กินทุกวันบางครั้งจะเบื่อในรสชาติ หรือบางคนไม่ชอบกินผักผลไม้บางชนิด เราก็สามารถนำมาทำเป็นเครื่องดื่มในรูปของ น้ำผลไม้ น้ำผัก/ธัญพืช ถ้ามีเหลือมาก ๆ อาจนำมาตากแห้ง หรืออบแห้งเป็นชาสมุนไพรก็ได้

ยิ่งในฤดูร้อนเครื่องดื่มจะมีความหมายมาก เพราะช่วยลดอาการกระหายน้ำ ลดอาการเหนื่อยเพลีย เนื่องจากเหงื่อออกมาก ดังนั้นควรทำไว้ดื่มกินเอง จะช่วยประหยัด สะอาด ถูกสุขลักษณะ โดยเตรียมสมุนไพรที่ต้องการจะปรุงน้ำต้มสุก 1 แก้ว เกลือป่นและ น้ำเชื่อมเล็กน้อย ขั้นแรกนำสมุนไพรมาล้างให้สะอาด เช่น ฝรั่งมะม่วงดิบ ฯลฯ ก็ควรนำมาฝานแล้วตำด้วยครกให้ละเอียด หรือขูดให้ ฝอย เติมน้ำแล้วคั้นด้วยผ้าขาวบางหรือจะใช้เครื่องปั่นน้ำผลไม้ชนิดแยกกากก็ได้ แต่ถ้าเป็นสมุนไพรประเภทมะเขือเทศ แตงโม ลูก เดือย ฯลฯ ใช้เครื่องปั่นน้ำผลไม้ปั่นจนละเอียดไม่ต้อง กรอง ปรุงรสด้วยเกลือป่น น้ำเชื่อม ชิมรสตามใจชอบ ส่วนสมุนไพรประเภทชา ชงที่ผ่านการตากแห้งหรืออบแห้งแล้ว ประมาณ 1-2 ช้อนชาเติมน้ำร้อนทิ้งไว้สักครู่ ก่อนดื่มควรกรองเอากากออก

สำหรับการดื่มที่ดีควรดื่มแบบชิมช้า ๆ และควรดื่มทันทีหลังปรุงเสร็จ เพื่อให้ได้คุณค่าทางอาหารและทางยามากกว่าปล่อยทิ้งไว้ นานแล้วดื่ม เพราะจะทำให้คุณค่าลดลง การดื่มน้ำสมุนไพรจะได้ทังกลิ่นและรสตามธรรมชาติของสมุนไพรนั้น ๆ และยังมีคุณค่าทางยา อีกด้วย เช่น น้ำมะขาม ช่วยลดอาการกระหายน้ำ ทำให้อุณหภูมิในร่างกายลดลง น้ำใบเตย น้ำใบบัวบก เป็นยาเย็นช่วยบำรุงหัวใจ น้ำมะเขือเทศ มีคุณสมบัติช่วยย่อย และช่วยฟอกเลือด ทำให้ผิวพรรณสวย จากนั้นยังมีสารบางอย่างที่ช่วยลดพิษในลำไส้ มะเร็ง ต่อมลูกหมากได้ เครื่องดื่มเหล่านี้เป็นได้ทั้งอาหารและให้คุณค่า จึงอาจกล่าวได้ว่าน้ำสมุนไพรจึงเป็นยาช่วยบำรุง ปกป้องรักษา สภาพสภาวะสมดุลทำให้มีสุขภาพดี

การดื่มน้ำสมุนไพรไม่ว่าจะเป็นน้ำผลไม้ น้ำผัก/ธัญพืชหรือชาสมุนไพร สักกี่คนจะรู้ว่าเมื่อดื่มน้ำสมุนไพรแล้วร่างกายกระชุ่ม กระชวยมีชีวิตชีวา ครายเคีรยดและยังช่วยลดสารพิษ คุณค่าอันมากมายเหล่านี้ทุกคนล้วนหาได้ไม่ยาก และถ้าหากต้องใช้เครื่องดื่ม ไม่ว่าจะในชีวิตประจำวัน งานเลี้ยง ประชุมต่าง ๆ ก็ให้นึกถึงน้ำสมุนไพร จะทำให้ผู้ดื่มมีสุขภาพดีขึ้น

ศรเทพ ศรทอง เจ้าของผลงานเพลง ส่งแอ๋วเรียนราม เฮลั่นพร้อมกองเชียร์นับพัน หลังศาลนนท์ตัดสินชนะคดีคู่กรณีแอบโอนเครื่องหมายการค้า ตรานารายณ์ทอง ไปผลิตยาขายเอง ทำให้สูญรายได้มหาศาล เผยจำเลยถูกจำคุกถึง 6 ปี เตรียมฟ้องเรียกร้องค่าเสียหายทางแพ่งอีก 500 ล้าน
เมื่อเวลา 14.00 น. วันที่ 24 ส.ค.49 ที่ห้องพิจารณาคดี 20 ศาลจังหวัดนนทบุรี นายศรเทพ กองทองมณีโรจน์ หรือศรเทพ ศรทอง ประธานกรรมการบริษัทกองทองสมุนไพรไทย จำกัด อดีตนักร้องเพลงลุกทุ่งชื่อดัง ส่งแอ๋วเรียนราม พร้อมด้วยนายพิพัฒน์ พันมา ทนายความส่วนตัว ได้เดินทางมายังศาลจังหวัดนนทบุรี เพื่อฟังคำตัดสินพิจารณาคดีที่นายศรเทพ ศรทอง เป็นโจทย์ยื่นฟ้องนายธนกร พันธุรัตน์ กับพวกอีก 4 คน ร่วมกันปลอมแปลงเครื่องหมายการค้า ตรานารายณ์ทองและตรานารายณ์ทอง 499 ของ หจก.นารายณ์ทองเวชกรรมยาแผนโบราณ ท่ามกลางกองเชียร์ที่แห่มาให้กำลังใจนับพันคน

ทั้งนี้ สืบเนื่องจากเมื่อปี 2540 นายศรเทพ ได้ตกลงว่าจ้างให้นายธนกร ผลิตตัวยาสมุนไพรให้กับ หจก.ร้านนารายณ์ทองเวชกรรมแผนโบราณ เนื่องจากในขณะนั้นนายธนกรกำลังเดือดร้อน ไม่มีงานทำ โดยตกลงว่าจ้างผลิตยาสมุนไพรตามตำรับยาทั้ง 7 ชนิด แต่มีข้อตกลงว่า ห้ามนายธนกรผลิตยาทุกชนิดดังกล่าวให้กับบุคคลอื่น รวมทั้งห้ามจำหน่ายยาของนายศรเทพเองเด็ดขาด

ต่อมาปรากฏว่าธุรกิจยาดังกล่าวขายดีมาก เป็นที่สนใจของชาวบ้าน จนทำให้มียอดว่าจ้างการผลิตยาสูงเป็นเงิน 100 ล้านบาท ทำให้นายธนกรต้องขยายโรงงานผลิตยาเพิ่มขึ้น แต่ต่อมาเมื่อประมาณปี 2546 นายธนกรได้กับพวกได้ร่วมกันปลอมแปลงเอกสาร เพื่อโอนเครื่องหมายการค้าตรานารายณ์ทองและตรานารายณ์ทอง 499 ของนายศรเทพไปเป็นของตนเอง เพื่อปลอมแปลงจำหน่ายยาสมุนไพรในตราสินค้าดังกล่าวด้วยตนเอง พร้อมกับทำหนังสือเวียนถึงลูกค้าของนายศรเทพทั่วประเทศว่า ห้ามจำหน่ายยาของนายศรเทพอีกต่อไป และให้มาติดต่อซื้อยากับนายธนกรได้ที่เดียว

ต่อมาในปี 2547 เมื่อนายศรเทพได้ทราบเรื่องดังกล่าว จึงได้เดินทางไปตรวจสอบเอกสารที่กองเครื่องหมายการค้ากับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ทำให้ทราบว่าเครื่องหมายการค้าทั้ง 2 ได้ถูกโอนเครื่องหมายตราสินค้าไปเป็นของนายธนกรแล้ว โดยที่ไม่ได้มีความยินยอมและทราบเรื่องดังกล่าวมาก่อน จึงได้เข้าแจ้งความและดำเนินคดีอาญากับนายธนกรกับพวกอีก 4 คน ในข้อหาร่วมกันปลอมแปลงเอกสารเครื่องหมายการค้า

โดยที่ห้องพิจารณาคดีที่ 20 นายไพศาล เจริญวุฒิ ขึ้นบัลลังก์ทำหน้าที่เป็นผู้พิพากษาศาลในคดีดังกล่าว ได้พิจารณาว่า ทั้งนี้ จากการพิเคราะห์พยานหลักฐานทั้งหมดแล้ว รับฟังได้ว่า ฝ่ายโจทย์คือนายศรเทพ ศรทอง ซึ่งเป็นเจ้าของเครื่องหมายการค้าสมุนไพรตรานารายณ์ทอง ซึ่งจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าตั้งแต่วันที่ 13 พ.ย.32 ตามคำขอเลขที่ 403288 และตรานารายณ์ทอง 499 ตามคำขอเลขที่ 426771 โดยได้ว่าจ้างให้นายธนกร พันธุรัตน์ จำเลยที่ 1 เป็นผู้ผลิตยาสมุนไพร จนกระทั่งต่อมาเมื่อปี 2546 ฝ่ายโจทย์สืบทราบเครื่องหมายการค้าดังกล่าว ได้ถูกฝ่ายจำเลยที่ 1 ร่วมกับพวกอีก 4 คน คือนายประสาน อรรถวิกำธร อดีตเภสัชกร 8 และทนายความ เป็นจำเลยที่ 2 นางพรทิพย์ พันธุรัตน์ ภรรยานายธนกรเป็นจำเลยที่ 3 นายคชา แตงเนื้อเหลือง คนงานผลิตยาเป็นจำเลยคนที่ 4 และนายสำเริง กองเนียม คนงานผลิตยาเป็นจำเลยคนที่ 5 ร่วมกันทำเอกสารใบรับมอบอำนาจ ใบรับโอน ซึ่งเป็นเอกสารปลอมไปทำการปลอมแปลงเอกสารหรือเครื่องหมายนำเอาเครื่องหมายการค้าหรือตราสินค้าไปเป็นของตนเองโดยไม่ชอบ

โดยศาลได้พิจารณาแล้วเห็นว่า จำเลยที่ 1 เป็นผู้ทำหนังสือใบรับมอบอำนาจปลอม ใบรับรองเครื่องหมายการค้าปลอม โดยใช้เอกสารสิทธิ์ปลอม ได้ร่วมกับจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นผู้ทำหนังสือเวียนถึงตัวแทนผู้จำหน่ายยาเดิมของโจกท์และมีส่วนร่วมในการทำเอกสารปลอม และจำเลยที่ 3 มีส่วนร่วมรู้เห็นในการกระทำผิดกับจำเลยที่ 1 และ 2 จึงเห็นว่าให้ควรจำคุกจำเลยที่ 1-3 คนละ 3 ปี ในข้อหาร่วมกันปลอมแปลงเอกสารสิทธิ์และทำปลอมเครื่องหมายการค้าโดยเจตนา ตามความผิดกฏหมายอาญา มาตรา 268 วรรค 2 และ 265

แต่เนื่องจากจำเลยทั้ง 3 คน ได้ทำปลอมแปลงเอกสารสิทธิ์ถึง 2 ครั้ง ซึ่งเป็นความผิดต่างกระทงต่างวาระกัน ซึ่งได้ตัดสินให้จำคุกเพิ่มอีกคนละ 3 ปี รวมทั้งหมดเป็นคนละ 6 ปี ส่วนจำเลยที่ 4 และ 5 ไม่ได้มีส่วนได้ส่วนเสียกับเรื่องดังกล่าว เนื่องจากเป็นเพียงคนงานผลิตยาเท่านั้น จึงยกผลประโยชน์ในความต้องสงสัยให้กับจำเลยที่ 4 และ 5 ไป

ซึ่งภายหลังจากศาลได้พิพากษาคดีดังกล่าวเสร็จสิ้นแล้ว นายศรเทพ ได้กล่าวกับผู้สื่อข่าวว่า วันนี้รู้สึกดีใจเป็นอย่างมากที่ศาลให้ความเมตตาและเป็นธรรมกับตน เนื่องจากตลอดเวลาที่ผ่านมา 3 ปี ตนเองซึ่งเป็นฝ่ายเสียหายต้องอดทนและต่อสู้ เพื่อให้ได้ความจริงเป็นปรากฏ เพราะที่ผ่านมาธุรกิจของตนเสียหายไปเป็นจำนวนมาก เมื่อศาลตัดสินให้ความเป็นธรรมกับตนแล้ว ตนก็จะปรึกษากับทนายความเพื่อยื่นฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งจากจำเลยทั้ง 3 คน เป็นเงินประมาณ 500 ล้านบาทต่อไป ซึ่งขณะนี้อยู่ในระหว่างรวบรวมเอกสาร

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Andrographis paniculata
วงศ์ : Acanthaceae
ส่วนที่ใช้ : ใบ หรือส่วนเหนือดิน
สารสำคัญ : สารกลุ่มไดเทอปีนแลคโตนเช่น แอนโดรกราโฟไลด์ นีโอแอนโดรกราโฟไลด์ โดยฤทธิ์ที่พบจากการศึกษาในหลอดทดลองหรือสัตว์ทดลอง ได้แก่ ฤทธิ์ต้านอักเสบ กระตุ้นภูมิคุ้มกัน ลดไข้ และต้านอนุมูลอิสระ

ประสิทธิผลในการบรรเทาโรคระบบทางเดินหายใจ

• บรรเทาอาการไข้เจ็บคอ ขนาด 6 กรัม/วัน แบ่งให้วันละ 4 ครั้ง
• บรรเทาอาการหวัด
• ป้องกันหวัด (ยังไม่แน่ชัด)

ศ.นพ.วิษณุ ธรรมลิขิตกุล (2534) วิจัยร่วมกับกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และ โรงพยาบาล ชุมชนหลายแห่งให้ผู้ป่วยที่มีเป็นไข้เจ็บคอรับประทานฟ้าทะลายโจรแคปซูลใน ขนาด 3 ก./วัน หรือ 6 ก./วัน แบ่งให้วันละ 4 ครั้ง ติดต่อกัน 7 วัน เปรียบเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาพาราเซตามอลขนาด 3 กรัม/วัน ในวันที่ 3 หลังรักษา ผู้ป่วยที่ได้รับฟ้าทะลายโจรขนาด 6 กรัม/วัน หายจากไข้และอาการเจ็บคอไม่แตกต่างจากกลุ่มที่ได้รับยาพาราเซตามอล แต่ทั้งสองกลุ่มหายจากไข้และอาการเจ็บคอมากกว่ากลุ่มที่ได้ฟ้าทะลายโจรขนาด 3 กรัม/วันอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ผลการรักษาไม่มีความแตกต่างกันในวันที่ 7 ซึ่งผลงานวิจัยนี้จึงนำไปสู่การบรรจุยาจากสมุนไพรฟ้าทะลายโจรในบัญชียาหลัก แห่งชาติสำหรับรักษาอาการไข้เจ็บคอโดยให้รับประทานในขนาด 6 กรัม/วัน แบ่งให้วันละ 4 ครั้ง

ประสิทธิผลในการบรรเทาอาการหวัด

• ฤทธิ์กระตุ้นภูมิคุ้มกัน
• ฤทธิ์ต้านอักเสบ
• ฤทธิ์ลดไข้

Hancke และคณะ (2538) ทดลองให้สารสกัดฟ้าทะลายโจรที่มีแอนโดรกราโฟไลด์ (androgra-pholide) 4% ในขนาด 1200 มิลลิกรัมต่อวัน แก่ผู้ป่วยโรคหวัด (common cold) 28 คน แล้ววัดผลใน วันที่ 4 หลังได้รับยา พบว่าสารสกัดฟ้าทะลายโจรสามารถลดอาการเจ็บคอ เหนื่อย อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อได้ เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ได้รับยาหลอก 33 ราย โดยไม่รายงานว่าทำให้เกิดอาการข้างเคียงจากการใช้ยา

Caceres และคณะ (2542) ได้ทดลองให้ยาเม็ดฟ้าทะลายโจรซึ่งมีสารสกัด 100 มก./เม็ด ที่มีปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์และดีออกซีแอนโดรกราโฟไลด์รวมกันไม่น้อยกว่า 5 มก./เม็ด ครั้งละ 4 เม็ด วันละ 3 เวลา ในผู้ป่วยที่เป็นไข้หวัด 102 คน เทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาหลอก 106 คน โดยให้ผู้ป่วยระบุความรุนแรงของแต่ละอาการเมื่อเริ่มให้ยา และหลังได้รับยา 2 วัน และ 4 วันตามลำดับ พบว่า วันที่ 2 หลังได้รับยา ความรุนแรงของอาการอ่อนเพลีย นอนไม่หลับ เจ็บคอ น้ำมูกไหล ในกลุ่มที่ได้รับยาฟ้าทะลายโจรน้อยกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ และในวันที่ 4 หลังได้รับยา ความรุนแรงของทุกอาการได้แก่ อาการไอ (ทั้งความแรงและความถี่) เสมหะ น้ำมูกไหล ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ปวดหู นอนไม่หลับเจ็บคอ ในกลุ่มที่ได้รับยาฟ้าทะลายโจรน้อยกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ

องค์การอนามัยโลกจึงได้แนะนำ ให้ใช้ฟ้าทะลายโจรในการบรรเทาอาการหวัดในเอกสาร WHO monographs of selected medicinal plants Volume 2 ภายใต้ monograph “Herba Andrographidis”

ปัจจุบันมีการใช้ ฟ้าทะลายโจรในซีกโลกตะวันตกมากขึ้น จากการศึกษาวิจัยของ Swedish Herbal Institute ทำให้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากสารสกัดฟ้าทะลายโจรของสถาบันนี้ เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรรักษาโรคหวัด ไข้หวัดใหญ่ และไซนัสอักเสบที่ขายดีที่สุดในประเทศแถบสแกนดิเนเวีย ความนิยมในการใช้สมุนไพรนี้เพื่อรักษาโรคหวัดได้แพร่หลายไปยังประเทศอื่นใน ซีกโลกตะวันตกแล้ว ทั้งในยุโรป สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลียโดยมีการแนะนำสมุนไพรนี้ให้เป็นที่รู้จักมากขึ้นใน website ต่าง ๆ มากมายภายใต้ชื่อสมุนไพร ‘Andrographis’

เรียบเรียงโดย
กลุ่มงานพัฒนาวิชาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร
สถาบันการแพทย์แผนไทย

ตะไคร้ ถ้าไม่ใช้สด อาจทำโดยนำตะไคร้ทั้งต้น และใบล้างให้สะอาด หั่นเป็นท่อนสั้นๆ นำเข้าตู้อบลมร้อน ที่อุณหภูมิ 60 องศาเซลเซียส นานประมาณ 2 ชั่วโมง ผึ่งไว้ให้เย็น บรรจุใส่ถุงปิดมิดชิด เวลาจะใช้นำมาต้มกับน้ำ แล้วกรองเอาแต่น้ำ ถ้าไม่อบ อาจนำมาคั่วกับกระทะ จนมีกลิ่นหอม นำไปต้มกับน้ำ แล้วกรองเอาแต่น้ำนำไปปรุงรส
คุณค่าทางอาหาร : มีวิตามินเอช่วยบำรุงสายตา นอกจากนี้ยังมีแคลเซียม และฟอสฟอรัส ช่วยบำรุงกระดูกและฟัน ช่วยเพิ่มกลิ่นหอมให้กับอาหาร

คุณค่าทางยา : แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด ขับปัสสาวะ ขับเหงื่อได้ดี ช่วยลดพิษของสารแปลกปลอมในร่างกาย รวมทั้งช่วยลดความดันโลหิตสูง

หน่อไม้น้ำหรือกะเป๊กนอกจากจะมีรสชาติอร่อยแล้ว ซึ่งเป็นที่นิยมแก่ผู้บริโภค หน่อไม้น้ำยังถือเป็นพืชสมุนไพรที่มีคุณสมบัติในการรักษาโรคต่างๆ อีกมากมาย ซึ่งคุณแสงทองได้แนะนำวิธีการนำหน่อไม้น้ำมาช่วยในการรักษาโรคเบาหวาน วิธีการต่างๆ มีดังนี้

1. นำหน่อไม้น้ำที่แก่ ซึ่งนื้อในจะมีลักษณะเป็นจุดดำๆ คล้ายๆกับเนื้อแก้วมังกร มาหั่นบางๆ

2. นำหน่อไม้น้ำที่หั่นแล้วไปตากแดดให้แห้ง

3. นำมาต้มกับน้ำให้เดือด ใช้ดื่มแทนน้ำชาเป็นประจำทุกวัน

แค่ นี้ก็สามารถที่จะนำหน่อไม้น้ำมาช่วยในการรักษาโรคเบาหวานได้แล้ว

***หมายเหตุ***
นอกจากหน่อไม้น้ำจะเป็นสมุนไพรที่มีคุณสมบัติในการรักษาโรคเบาหวานแล้วหน่อไม้น้ำยังช่วยในการรักษาโรคความดันโลหิตสูง บำบัดโรคภูมิแพ้ หืด หอบ ขับปัสสาวะ ล้างไต และยังช่วยในการบำบัดรักษาโรคมะเร็งได้อีกด้วย

รางจืด เป็นพืชสมุนไพรไทยที่ได้รับการยืนยันทางวิทยาศาสตร์ว่า มีสรรพคุณแก้ท้องร่วง อาการแพ้ ผื่นคัน แก้พิษยาฆ่าแมลงในสัตว์ แก้พิษจากสารในยากำจัดศัตรูพืช แก้พิษเคมี พิษเบื่อเมา พิษแอลกอฮอล์ พิษสุราเรื้อรัง พิษสะสมในร่างกาย ไข้ร้อนใน ฯลฯ ปัจจุบันมีผู้นำรางจืดมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ใบชา หรือถุงชาในแพ็กเกจสวยหรูดูดี และยังทำเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรสำเร็จรูป ซึ่งเป็นของกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ชุมชน หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ ราคาย่อมเยา สามารถชงดื่มได้ทันที ใบรางจืดอบแห้งมีกลิ่นใบไม้แห้งหอมอ่อนๆ เป็นธรรมชาติ ให้น้ำชาสีน้ำตาลออกเขียว มีสรรพคุณกำจัดพิษ แก้เมาค้าง บรรเทาอาการผื่นแพ้ และลดความร้อนในร่างกาย เหมาะกับเมืองไทยในขณะนี้ที่มีความร้อนขึ้นเรื่อยๆ

ตามความเชื่อในวงเหล้าที่มีมานาน ว่ากันว่าถ้านำต้นรางจืดมาเคี้ยวสดๆ จะช่วยดับฤทธิ์แอลกอฮอล์ได้ และจะทำให้นั่งดื่มสุราได้นานกว่าจะเมา(ไม่เมา) แต่ยังไม่เคยมีการศึกษาวิจัยมาก่อนและไม่มีคำแนะนำให้ปฏิบัติด้วย เพราะสุดท้ายเมื่อเหล้าเข้าสู่ร่างกาย ก็จะไปทำลายอวัยวะที่เป็นทางผ่านทั้งหมดและทำลายที่ตับ ทำให้ตับทำงานหนักที่สุด ตับจึงได้รับพิษจากเหล้ามากที่สุด เซลล์ตับที่ถูกทำลายจะมีไขมันไปเกาะแทนที่ ทำให้เกิดตับอักเสบเนื่องจากการคั่งของไขมัน ทำให้เซลล์ตับถูกทำลายมากขึ้นไปอีก และเมื่อเซลล์ตับตายลงถึงระดับหนึ่ง ก็จะมีพังผืดไปขึ้นที่บริเวณนั้นลักษณะคล้ายแผลเป็น ส่งผลให้เนื้อตับที่เคยอ่อนนุ่มกลับแข็งตัวขึ้น เกิดอาการตับแข็งได้ในที่สุดและจะทำให้มีอายุสั้น

รางจืด :

ชื่อวิทยาศาสตร์ Thunbergia lauriflolia Linn.

ชื่ออื่นๆ ยาเขียว, เครือเขาเขียว, กำลังช้างเผือก, หนามแน่, ย้ำแย้, น้ำนอง, คาย, ดุเหว่า, รางเย็น, ทิดพุด, แอดแอ, ขอบชะนาง

ส่วนที่ใช้เป็นยา ทั้งต้น รากและเถา ใช้เป็นยา

สรรพคุณเด่น จะมีรสเย็น ใช้ถอนพิษยาเบื่อเมาหรือใช้ปรุงเป็นยาเขียว ถอนพิษไข้และพิษทั้งปวง แก้ร้อนในกระหายน้ำ

วิธีนำต้นรางจืดไปใช้ในครัวเรือน

นำรากหรือใบรางจืดมาโขลกให้แหลก ผสมนำซาวข้าวคั้นเอาแต่น้ำใช้ดื่ม หรือเอาใบรางจืดมาผึ่งลมให้แห้ง แล้วเก็บใบชงกับน้ำร้อนดื่มต่างน้ำก็ได้

การนำมาทำเป็นชารางจืด

ชารางจืดไม่มีพิษ ดื่มได้ทุกวันเป็นประจำ ใบสดนำมาคั้นกับน้ำเพื่อให้ผู้ป่วยที่กินยาฆ่าแมลงดื่ม เป็นการปฐมพยาบาลก่อนนำส่งโรงพยาบาลได้ แต่จะไม่ให้ผลในการกินเพื่อป้องกันก่อนการสัมผัสกับยาฆ่าแมลง

เนื่องจากต้นรางจืดนี้ฃสามารถเสาะหาได้ง่ายในแถบชนบท โดยเฉพาะเกษตรกรที่ต้องใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช สามารถนำใบรางจืดมาต้มทำเป็นชารางจืด ดื่มแทนน้ำธรรมดาเพื่อใช้ทำลายและขับพิษสารเคมีออกมา ไม่ให้ตกค้างในร่างกาย (พิษของสารกำจัดศัตรูพืชจะทำให้เกิดอาการวิงเวียน คลื่นไส้ อาเจียน แน่นหน้าอก หายใจลำบาก)

ส้มป่อยเป็นไม้พุ่มรอเลื้อยขนาดใหญ่ ตามลำต้นกิ่งก้าน มีหนาม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ใบย่อยรูปขอบขนาน ปลายและโคนใบมน ดอกมีขนาดเล็กเป็นช่อกลม เป็นพู่เหมือนดอกกระถิน ออกตามปลายกิ่ง ฝักแบนยาว คล้ายถั่วลันเตา สีน้ำตาลดำ ขอบเป็นคลื่น ผิวย่น มีสารกลุ่มซาโปนินสูงถึง 20 % ตีกับน้ำจะเกิดฟองคงทนมาก มีเถาเป็นเนื้อไม้และมีหนามที่เปลือกของลำต้น ลำต้นเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่นได้ บริเวณยอดอ่อนเถาจะเป็นสีแดงคล้ำมีหนามอ่อน ใบ เป็นใบประกอบ ก้านใบประกอบยาว 6 – 16 ซม. ก้านใบยาว 1.5 – 5.2 ซม. ประกอบด้วยใบ 5-10 คู่ มีใบย่อย 10-35 คู่ ในแต่ละก้าน ใบย่อยมีสีเขียวขนาดเล็ก ดอก จะแตกออกจากง่ามใบลักษณะเป็นทรงกลมคล้ายดอกกระถิน และมีเกสรเป็นขนอ่อนๆ รอบดอก เมื่อดอกแก่จะกลายเป็นฝักยาว ผล เป็นฝัก ผิวของฝักมีคลื่นขรุขระ ฝักยาว 10 – 15 ซม. เปลือกของฝักอ่อนเป็นสีเขียวอมแดง พอแก่เป็นสีน้ำตาลเข้ม เมล็ดเรียงอยู่ภายในขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

ชื่อพื้นบ้านอีสาน : ส้มป่อย

ชื่อทั่วไป : ส้มป่อย หรือ ส้มขอน ภาคกลาง : ส้มป่อย ภาคเหนือ : ส้มใบ ส้มป่อย ภาคใต้ : ส้มใบ

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Acacia concinna (Willd.) DC.

วงศ์ : Leguminosae-Mimosoideae

ประเภท : ไม้เถา

ประโยชน์ของส้มป่อย :

ยอดอ่อนของส้มป่อยใช้กินเป็นอาหาร และประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น เผ่าใส่ในน้ำมนต์ เป็นการรักษาและป้องกันโรคต่าง ๆ หรือใช้เป็นอุปกรณ์พรมน้ำมนต์(ตามวิถีชีวิตและความเชื่อของคนอีสาน) ในส่วนของฝักมีสารออกฤทธิ์ในกลุ่ม (saponin) ได้แก่ acacinin A, B, C, D และ E จากนอกจากนี้ยังมีการนำส้มป่อยไปใช้ในอุตสากรรมการทำเครื่องสำอางค์ (ยาสระผม น้ำหอม เป็นต้น)ในประเทศลาว

สรรพคุณทางสมุนไพร

ใช้ใบต้มอาบแก้โรคผิวหนัง และเป็นยาขับเสมหะ

สรรพคุณทางยา

ใบ – รสเปรี้ยว ฝาดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณช่วยขับเสมหะ ขับระดูขาว แก้บิด ฟอกโลหิต แก้โรคตา

ดอก – รสเปรี้ยว ฝาด มัน แก้เส้นเอ็นพิการให้สมบูรณ์

ฝัก – รสเปรี้ยว เป็นยาขับเสมหะ แก้ไอ ทำให้อาเจียน แก้น้ำลายเหนียว แก้โรคผิวหนัง ช่วยขจัดรังแคและบำรุงเส้นผม

เปลือก – รสขมเปรี้ยว เผ็ดปร่า เจริญอาหารกัดเสมหะ แก้ไอ แก้ซางเด็ก

ต้น – รสเปรี้ยวฝาดแก้ตาพิการ

ราก – รสขม แก้ไข้ แก้ท้องร่วง

ประโยชน์ทางอาหาร

ยอดอ่อนและใบอ่อนใช้รับประทานเป็นผัก และเครื่องปรุงรสช่วยให้อาหารมีรสเปรี้ยว และช่วยดับกลิ่นคาวปลาได้ ยอดส้มป่อยมักนำมาแกงกับปลา แกงส้ม หรือจอ (อาหารเหนือ) ก็ได้ เวลาแกง อาจจะใส่ยอดส้มป่อยอย่างเดียวหรือแกงรวมกับยอดมะขามอ่อนก็ได้

ประโยชน์ ด้านอื่นๆ

น้ำของฝักส้มป่อยใช้ขัดล้างเครื่องเงิน เครื่องทอง นอกจากนี้เปลือกต้นให้สีน้ำตาลและสีเขียวซึ่งใช้ประโ ยชน์ในการย้อมผ้า ย้อมแห และอวนได้

สารที่มีประโยชน์ในส้มป่อย

- ในฝักมีสารชาโปนิน ซึ่งทำเป็นฟองคล้ายสบู่

- มีสารจำพวก กรดอินทรีย์ ที่ทำให้รสเปรี้ยว นำไปประกอบอาหารได้

คำฝอย เป็นไม้ดอกล้มลุก สูง 40-130 ซม. ลำต้นเป็นสัน แตกกิ่งก้านมาก ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปวงรี รูปใบหอกหรือรูปขอบขนาน กว้าง 1-5 ซม. ยาว 3-12 ซม. ขอบใบหยักฟันเลื่อย ปลายเป็นหนามแหลม ดกช่อ ออกที่ปลายยอด มีดอกย่อยขนาดเล็กจำนวนมาก เมื่อบานใหม่ๆ กลีบดอกสีเหลืองแล้วจึงเปลี่ยนเป็นสีแดง ใบประดับแข็งเป็นหนามรองรับช่อดอก ผลเป็นผลแห้ง ไม่แตก เมล็ดเป็นรูปสามเหลี่ยม สีขาว ขนาดเล็ก
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carthamus tinctorius L.

ชื่อสามัญ : Safflower, False Saffron, Saffron Thistle

วงศ์ : Compositae

ชื่ออื่น : คำ คำฝอย ดอกคำ (เหนือ) คำยอง (ลำปาง)

เป็นไม้เถา เถามีลักษณะกลม ใบ เป็นใบเดี่ยว ขอบใบหยักลึก ที่ก้านใบมีต่อมใบ ดกหนา เป็นมันสีเขียวแก่ ดอก ออกดอกเดี่ยวขนาดใหญ่ ห้อยคว่ำคล้ายกับดวงไฟโคม กาบดอกหุ้มสีเขียว กลีบชั้นนอกเป็นรูปกระบอก ปลายแฉกด้านหลังมีสีเขียวแก่ ด้านในมีสีม่วงอ่อนประกอบด้วยจุดแดง ๆ กลีบชั้นในลักษณะคล้ายกับตัวแฉกของกลีบชั้นนอก สีม่วงอ่อนหรือชมพูอ่อนมีประสีแดงแซม กลีบย่อยกลางมีเป็นชั้น ๆ สองชั้นแต่ละกลีบค่อนข้างกลม สีม่วงแก่ พาดด้วยปลายสีขาวสลับแดง มีเกสรอยู่ตรงกลางสีเขียวนวล ดอกมีกลิ่นหอมแรงจัดมาก ผล เป็นรูปไข่หรือไข่ยาว มีหลายพันธุ์ บางพันธุ์ ผิวผลสีม่วง สีเหลือง สีส้มอมน้ำตาล เปลือกผล เรียบ เนื้อรับประทานได้ มีเมล็ดจำนวนมาก อยู่ตรงกลาง
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Passiflora laurifolia L.

ชื่อสามัญ : Jamaica honey-suckle, Passion fruit, Yellow granadilla

วงศ์ : Passifloraceae

ชื่ออื่น : สุคนธรส (ภาคกลาง)

สรรพคุณ : ลดไขมันในเส้นเลือด วิธีและปริมาณที่ใช้ : ใช้ ผลที่แก่จัด ไม่จำกัดจำนวน ล้างสะอาด ผ่าครึ่ง คั้นเอาแต่น้ำ เติมเกลือและน้ำตาลเล็กน้อย ให้รสกลมกล่อมตามชอบ ใช้ดื่มเป็นน้ำผลไม้ ลดไขมันในเส้นเลือด